Monument eken Ierse hulp aan Boere

Die fokus is opnuut op die Ierse Vrywilligers-monument deur ‘n Engelse mediablad geplaas en in besonder op die feit dat dit na Orania verskuif  is.

‘n Swart toergids word in ‘n video gebruik en die meeste tyd gegun om ‘n betoog oor die Ierse monument in Orania: “wie se erfenis is dit?” (Irish monument in Orania: whose heritage is it? YouTube) te lewer.

Die gids staan by die oorspronklike terrein van die monument in Brixton, Johannesburg waar ‘n klomp vullis lê. Hy lewer sy kommentaar waarin eintlik reguit gesê word dat daar inderdaad weinig waarde aan die monument en die geskiedenis daarvan geheg word.

Die Ierse monument huldig die bydrae van nagenoeg 500 Ierse vrywilligers wat tydens die Tweede Vryheidsoorlog aan die kant van Boere teen die Britte geveg het. Die monument is in 1975 deur mev. Betsie Verwoerd in Brixton naby die Albert Hertzog-toring (deesdae die Sentech-toring) onthul, maar teen 2002 sou dit deur ‘n ontwikkelaar gesloop word. Die grond waarop dit gestaan het, is al in 1998 deur die stadsraad aan die betrokke ontwikkelaar verkoop en hy is toegelaat om die sonering daarvan van ‘n erfenisgebied na ‘n sakeperseel te verander. Fondse is toe ingesamel om die monument na Orania te verskuif en dit is daar heropgerig.

‘n Streep word getrek deur enige poging om omstredenheid te skep deur vrae te stel oor wie se erfenis dit sou wees en of dit in Orania hoort en nie eerder teruggeskuif moet word nie. Die rommel op die verlate terrein vertel die verhaal van verskeie monumente in die land wat weens verwaarlosing en vandalisering verval het. Hierdie gegewe word darem deur die swart gids erken en benadruk.

Dit is egter ‘n onomstootlike geskiedkundige feit dat die Ierse vrywilligers inderdaad deel uitmaak van die Boerevolk se erfenis. Die gedenkplaat by die ingang van die monument was in Afrikaans en Iers en die uitsonderlike bewoording daarvan het min of meer soos  volg gelui: “Opgerig ter nagedagtenis aan die Iere wat vir die Boerevolk in hulle uur van nood in 1899 -1902 geveg het. Mag hulle opoffering vir Vryheid en Reg ‘n ewige bondgenootskap tussen die Ierse volk en Boerevolk sluit en mag die monument ‘n simbool daarvan wees.”

Die monument is opgerig met geld wat vanaf 1952 onder leiding van die “Irish Commando Remembrance Fund”, oftewel in Iers die: “Ciste ar son Briogaid na nGael”, ingesamel is. Verskeie prominente Iere en Afrikaners het op die komitee gedien. Nagenoeg R20 000 is in 2002 deur die Vryheidsfront Plus en belanghebbendes ingesamel om die monument na Orania te verskuif.

Die Ierse monument is ‘n simbool van die Boerevolk se dankbaarheid teenoor sy weldoeners. Van die aangrypendste bewyse van ‘n volk se innige dankbaarheid  is die erkenning wat op vele maniere aan die "Engel uit die Vreemd", soos Emily Hobhouse onder die Boere bekend gestaan het, gegee is en steeds betoon word.