Staatsindiensneming bedreig ekonomie

Die regering van ‘n land kan in vele opsigte met die van ‘n maatskappy vergelyk word, veral op ekonomiese gebied. Wanneer die staat se salarisrekening ‘n te groot begin word plaas dit ‘n geweldige las op die land se ekonomie.

In Suid-Afrika was daar in 2010 ongeveer 8 086 000 persone in diens, hiervan het 2 259 000 (27.9%) vir die staat en semi-staat gewerk. In Februarie 2014 was daar 2 525 000 van die totale indiensneming van 8 507 000 werksaam in die staat/semi-staat; dit beteken dat vir elke 2.37 persone in die privaatsektor daar 1 persoon vir die staat/semi-staat werk.

Weens die afgelope drie jaar se ekonomiese insinking in Suid-Afrika en die wêreld het die land se indiensneming in die privaatsektor begin afplat. ‘n Vergelyking van Maart 2014 teenoor 2010 toon dat daar oor vier jaar ‘n lae toename in indiensneming was. Die myn en steengroefbedryf se indiensneming het oor vier jaar met 1.0% gedaal (gemiddeld 0.25% p.j.); die vervaardigingsektor se daling was 3.5% (0.87% p.j.); die konstruksiebedryf toon ‘n toename van 1.4% (0.35% p.j.) ; groot- en kleinhandel, motorherstel, personeel en akkommodasie toon ‘n groei van 4.2% (1.1% p.j.); vervoer, berging en kommunikasie toon ‘n groei van 3.9% (0.98% p.j.). Bankwese, versekering, eiendoms- en besigheidsdienste het die beste in die privaatsektor gedoen met ‘n vier-jaar groei van 6.4% (gemiddeld per jaar 1.6%).

Staats- en semi-staatindiensneming het toegeneem met 11.7% (gemiddeld 2.9% per jaar). Indien daar na die indiensnemingkoste van die staat teenoor die privaatsektor gekyk word is die prentjie nog meer ongunstig. Die privaatsektor se jaarlikse indiensnemingkoste vir 2014 was R261 435-miljoen teenoor die staat/semi-staat se R142 408-miljoen, wat 35.3% is (parlementslede se salarisse is nie in berekening gebring nie). Uit elke rand in die privaatsektor se arbeidkoste gee die staat en sy verwante instansies dus 54.5c uit op sy arbeidsrekening. Dit is een van die dilemmas waarmee die minister van finansies tans worstel in sy stryd om die land se begroting te laat klop.