Lekker om apartheid te blameer.

Stan Mathabatha, premier van Noord-Transvaal sê die tekort aan huise en werk, die swak gesondheidstelsel en tekort­kominge in die onderwys is apartheid se skuld.

Volgens hom het apartheid ’n voetspoor gelos in landbou, handel en nywerheid, sport en die welvaart van ons mense. Mathabatha is die naweek tot die ANC se voorsitter in die provinsie verkies.

Afgesien van die feit dat apartheid gedurig voorgehou sal word om hulle eie onbekwaamheid te verdoesel, weet Mathabatha nie waarvan hy praat nie. Hoeveel boere se grond is nie al reeds gedurende die apartheidsjare vervreem en aan swart stamme gegee in die hoop dat hulle sal leer boer nie.

‘n Goeie voorbeeld van wat hulle aan landbou gedoen het, is die verhaal van Zebediela. 

Zebediela was ‘n sitrusplaas. Van 1918 tot 1926 is meer as 565,000 sitrusbome op die 2,260 ha van die plaas geplant. Elke jaar het die plaas se winste verbeter. In 1974, met ‘n jaarlikse wins van miljoene, is die landgoed aan die SA regering verkoop. Daarna het Zebediela as die diamant van landbou bekend gestaan en die Reader’s Digest het in 1987 geskryf dat bykans 400 miljoen lemoene jaarliks van Zebediela, "die wêreld se grootste sitrusplaas" geoes word. Hulle het verder bereken dat die oeste groot genoeg is om een lemoen per agt mense in die wêreld te verskaf. 

Na die oorname van die ANC het die plaas onder die beheer van die nuutgestigte Landbou en Landelike Ontwikkelingskorporasie (ARDC) gekom. Zebediela se inkomste gedurende hierdie tyd was ongeveer R30 miljoen per jaar.

Onmiddellik het korrupsie begin hoogty vier. Teen 2001 was die landgoed ‘n ruïne. Die oorspronklike 2,260 ha is verminder na 800 ha. Aangesien geen bemesting of plaagdoders gebruik is nie, weens die departement se weiering om fondse vir die projek te allokeer, kon slegs 10% van die oes mark toe gestuur word. 

Blanke bestuurders wat tot veertig jaar lank ondervinding gehad het, is weens regstellende aksie vervang met ander wat geen benul van die besigheid gehad het nie en nie in staat was om finansiële state te lees nie. 

Die beroemde Gillemberg Sitrus- en beesplaas met ‘n omset van R14 miljoen en wat nie ‘n sent skuld gehad het nie, is leeggetap deur die ARDC. Wins is gebruik om kleuterskole te bou. Die lewende hawe is verkoop om die ARDC te befonds. Binne twee jaar het hulle R10,3 miljoen wat vir ontwikkeling ge-oormerk was, geplunder. Intussen het die minister van Grondsake 25,000 ha aan 724 swart families gegee. 

Die vraag moet gevra word dat afgesien van die blankes wat op hierdie landgoed werksaam was, moes daar honderdduisende swartes ook gewerk het. Selfs al kon hulle nie verstaan nie, kon hulle nie probeer afkyk wat om te doen om hierdie geskenk aan die gang te hou nie? 

Mathabatha het wel gesê hoe jammer hy is oor die dood van Michael Komape (5), wat gesterf het toe hy in Januarie in ’n puttoilet by sy skool in Seshego geval het. Hy het gesê dat hulle sedertdien hulpbronne aangewend het om bykomende sanitasie by skole te verskaf.

Foto – Stan Mathabatha