Boereregte om hulle eiendom te beskerm

Die Redakteur

Geagte Heer,

I/S: Boereregte om hulle eiendom te beskerm

Ek het verlede week oppad na my plaas in die Karoo, deur de Doorns gery en het aanskou hoe boere se wingerde afgebrand word deur werkers. Wat my veral opgeval het is die onbehulpsaamheid waarmee die Suid Afrikaanse Polisie die situasie hanteer het.

Praat nie eers van die feit dat die land se hoofroete tussen die moederstad en die binneland vir dae deur niks anders as boewery gesluit en die verkeer ontwrig is nie; dit is onverskoonbaar dat die regering en veral die Polisie toelaat dat mense se eiendom op so ‘n misdadige wyse vernietig word en dat hulle soos n spul padbobbejane langs die hoofweg sit en toekyk hoe die vernietiging voortgaan sonder om „n vinger te veroer nie.

Wat my veral ontstel het en wat my genoop het om hierdie skrywe aan die Landbouweekblad te rig is die berig dat ‘n sekere boer in die de Doorns omgewing gearresteer was en aangehou was omdat hy kwansuis op brandstigters sou geskiet het.

In die lig van daardie voorval voel ek dat dit nodig is om boere oor die algemeen in te lig oor hulle regte om hulle eiendom te beskerm. Ek wil ter inleiding dadelik meld dat ek boere nie aanmoedig om te skiet nie, maar dat ek nogtans die Suid Afrikaanse reg soos ek dit verstaan en interpreteer aan boere wat dalk nie daarvan bewus is nie ‘n bietjie toe te lig.

Die baie bekende uitspraak van Sy Edele Appélregter Rumpff in die saak Ex Parte Die Minister van Justisie: In re S v van Wyk 1967(1) SA 488 (AA) op bl 504A-B is ter sprake, waar die Regter die volgende bevind het en die volbank van die Appelhof met hom saamgestem het: “Aan die ander kant, as ‘n huiseienaar buite sy grasdakhuis staan en hy sien ‘n fanatiese vyand voor hom met ‘n brandsende fakkel aankom om sy dak aan die brand te steek (al is daar niemand in die huis nie), en die is so naby aan die dak dat alleen ‘n skoot deur die hart hom sou verhinder om die dak te bereik, sou die eienaar, volgens my mening, in die omstandighede nie die perke van noodweer oorskry nie, indien hy die aanvaller ‘n skoot deur die hart jaag. In elke geval sou dit afhang van die vraag wat ‘n redelike mens in die omstandighede sou gedoen het. Na my mening moet deel (a) van die voorgelegde vraag aldus beantwoord word: ‘n persoon kan hom op die reg van noodweer beroep waar hy ‘n ander dood of beseer teneinde sy besittings te beskerm indien die omstandighede dit regverdig.”

Van Wyk het gewere in sy winkel opgestel om voortdurende inbrake te voorkom. Hy het in die proses kennisgewingborde by sy winkel opgeplaas en strooibiljette in die plaaslike swartdorp uitgegee om mense te waarsku dat daar geweerstrikke opgestel was in sy perseel. Een outjie het hom skynbaar nie aan die waarskuwings gesteur nie en op ‘n Saterdagaand deur die venster van die winkel ingebreek; hy is nie meer met ons nie; die geweer het sy werk gedoen, maar van Wyk is toe van moord aangekla. Lang storie kort te maak, die Appélhof het hom onskuldig bevind.

Hierdie aspek van ons gemene reg is na my mening steeds geldende reg en is nog nooit deur wetgewing of teenstrydige uitsprake in die Appelhof anders beslis nie. Dit kom dus daarop neer dat „n boer of enige ander persoon daarop geregtig is om sy eiendom te beskerm deur ‘n brandstigter ‘n skoot deur die hart of die kop as hy ‘n goeie skut is, te gee om sodoende te verhoed dat sy eiendom vernietig word.

Ek het so na die brandende wingerde gekyk en vir my vrou gesê dat ek in soortgelyke omstandighede nie sou gehuiwer het om te skiet nie; eers so ‘n waarskuwingsskoot of twee en dan kop toe; ek is ‘n goeie skut. Ek glo enige boer wat in de Doorns moes toekyk hoe sy pragtige wingerde in ligte laaie opgaan het insgelyk die reg gehad om te skiet.

Wat meer is, myns insiens, is dat die arrestasie en aanhouding van die boer wat wel die sneller getrek het onregmatig was en die spesifieke boer ‘n skadevergoeding eis teen die Minister van Polisie moet instel. Ek het geen twyfel dat so ‘n eis suksesvol sal wees en dat hy waarskynlik nog ‘n verdere eis kan instel omdat die Polisie nie die skietwerk betyds gedoen het nie; hulle was op die toneel toe die brandstigters hulle misdadige optrede gepleeg het en die Polisie het niks gedoen nie.

Uit die aard van my beroep mag ek nie adverteer nie en doen dit ook nie en daarom versoek ek Landbouweekblad om nie my naam by die brief te publiseer nie, maar indien die tydskrif dit verlang, is ek bereid om ‘n baie meer volledige opinie rondom hierdie aspek te doen sonder vergoeding, omdat ek self ‘n boerdery het, van ‘n plaas afkomstig is en die boere my baie na aan die hart lê. Praat nie eers van die feit dat ek gatvol is vir hierdie regering en die korrupte wyse waarop ons land regeer word nie.

Adv. Albert J Murphy