Boeremag-uitspraak: Dag 15

Beskuldigde 13 (vervolg):

“Die man in die kombuis”

Dinsdag, 14 Augustus 2012 gaan die Regter voort met sy uitspraak oor Beskuldigde 13 – Lets Pretorius. Die Hof behandel verdere aspekte wat sy gebrek aan geloofwaardigheid illustreer: Sy bewering dat Tom Vorster (Beskuldigde 11) die res van die mense “in ‘n lokval wou lei” bestempel die Hof as “onsin” – Tom Vorster is dan self gearresteer. Lets Pretorius se storie van ‘n verwagte “krisis” die naweek van die Kopje Alleen-konvooi bevind die Hof ‘n verdigsel, duidelik weerspieël deur die feit dat hy tydens kruisverhoor moes toegee dat hy nie sy bejaarde moeder of ander familielede, kollegas of vriendekring teen hierdie “krisis” gewaarsku het en saamgenooi het op hulle ekskursie nie. Volgens hom was hulle van Kopje Alleen af op pad na Lichtenburg waar die volk veilig sou wees tydens die “krisis”; maar volgens die “krygsgevangene”-erkennings van sy seuns was hulle op pad na ‘n “basis” in die PWV-gebied.

Die Hof wys daarop dat Lets Pretorius hom selde of ooit aan ‘n positiewe antwoord wou verbind tydens kruisverhoor. Terwyl die mense op Braam van Leeuwen se plaas saamgetrek het en die wapentuig versamel is in die aanloop tot die konvooi, sê Lets Pretorius dat hy geensins daarvan bewus was nie – hy het heeltyd in die kombuis van die plaashuis gesit. Die Hof bevind die algemene strekking van sy weergawe – om “van geen sout of water te geweet het nie, al was hy deurgaans in teenwoordigheid van ander leidende figure”, is ‘n leuenagtige verdigsel. Hy word skuldig bevind aan hoogverraad.

Wie is Johan (“Lets”) Pretorius?

Hy is gebore en het opgegroei in die Noord-Transvaal (Letsitele omgewing) – vandaar die bynaam “Lets”. Kwalifiseer as mediese dokter aan die Universiteit van Pretoria en verrig nasionale diensplig as medikus in landelike gebiede. Teen die middel-sewentigerjare begin hy ‘n dokterspraktyk in Potgietersrus, wat hy bedryf het (tesame met ander besighede soos ‘n private kliniek en boerderye) tot sy arrestasie in September 2002. Hy is in 2003 op borgtog van R500 000 vrygelaat.

Beskuldigde 14: Dawid (“Dawie”) Oosthuizen – dien ongeveer 4 jaar gevangestraf uit nadat hy skuldig gepleit en as staatsgetuie opgetree het.

Beskuldigde 15: Frederik Hendricus (“Frik”) Boltman – sterf in 2011 as verhoorafwagtende aan ‘n hartaanval.

Beskuldigde 16: Jurie Johannes Vermeulen

“Om gedwing te wees – of nie”

Na afloop van die uitspraak oor Lets Pretorius, begin die Regter met Jurie Vermeulen: Van die begin af het hy sekere aspekte van die staatsaak toegegee, byvoorbeeld dat daar wel tydens die “Aartappelskuur”-vergadering (Januarie 2002) “inswerings” plaasgevind het en ‘n eed afgelê was; asook dat ‘n patroon daar aan elkeen uitgedeel was as teken dat “verraaiers geskiet sal word”. Juis dit, beweer hy, het hom beweeg om van daar af eerder met die groep saam te werk, hoewel hulle nie besig was met ‘n staatsgreep nie.

Die hof bevind dat hierdie weergawe leuenagtig is: Indien Jurie Vermeulen werklik wou, was daar talle geleenthede vir hom om sy betrokkenheid te beëindig. In stede daarvan het hy by die groep gebly; die belangrikste vergaderings bygewoon, aanwesig by die geheime “hoofkwartiere” gebly, en ook deel gevorm van die “Kopje Alleen” konvooi. Niemand het “’n pistool teen sy kop gedruk” om dit te doen nie.

Hy word skuldig bevind aan hoogverraad.

Wie is Jurie Vermeulen?

Gebore in 1967 in die Vrystaat (distrik Brandfort) waar hy as plaasseun opgroei. Matrikuleer in 1986 aan die Hoërskool Staatspresident Swart op Brandfort. Verrig diensplig gedurende 1987 en 1988, en word opgelei as infanteris by 1 SA Infanteriebataljon, Bloemfontein. Daarna word hy uitgeplaas na 61 Meg Bataljon, in welke eenheid hy deelneem aan Operasie Moduler in Angola gedurende die 1987/’88 fase van die konflik.
Daarna studeer hy in Landbou aan die Technikon Pretoria, en boer voltyds sedert 1990 tot sy arrestasie op 30 Oktober 2002. Op daardie stadium was sy eersteling 6 maande oud. Nadat hy op borg vrygelaat is laat in die verhoor, is nog ‘n kind vir hom en sy eggenote gebore.

Beskuldigde 17: Gerhardus Petrus (“Vis”) Visagie

“Die kapelaan”

Ter aanvang van die uitspraak oor “Oom Vis”, haal die Regter getuienis aan uit ‘n vergadering op sy plaas in die Warmbad-distrik: “Al jaag ons die kaffers met bakkies in die see in…”

Van hier af, bevind die Hof, was Vis Visagie duidelik deel van ‘n plan om die Regering oor te neem. Die Hof bevind ook dat hy in die loop hiervan verskeie uitvoeringshandelinge verrig het:
• Hy reël dat ou Weermag-radio’s herstel word.
• Hy is as “kapelaan” van die Boeremag aangestel en was betrokke by formulering van die “nuwe gelofte”.
• Hy was betrokke by werwing en inswerings van verskeie persone.
• Hy het aan ‘n verkenningstog van “teikens” in Pretoria deelgeneem.
• Hy was voor die konvooi vertrek het op Van Leeuwen se plaas en dit is “ondenkbaar” dat hy nie daar enigiets gemerk het van die massas wapens, ammunisie en dergelik wat daar versamel was nie.
• Daarna het hy na die Wes-Transvaal vertek, en die rede wat hy daarvoor aangee (“om te help met beseerdes na aanleiding van ‘n grootskaalse verwagte Swart aanval”) is “onsin”.
• Hy het van September 2002 tot Februarie 2003 vir die Polisie gevlug, tot hulle hom in Pretoria gearresteer het.
Gerhardus Petrus (Oom “Vis”) Visagie word skuldig bevind aan hoogverraad.

Wie is Vis Visagie?

Gebore in 1939 te Irene, Pretoria en matrikuleer aan die Hoërskool Florida in 1956. In 1957 verrig hy militêre diens in die Vloot. Daarna studeer hy aan die Universiteit van Pretoria en behaal die grade BSc en BSc Honneurs asook ‘n Nasionale Diploma in Publieke Administrasie.

In die sestigerjare het hy by die Transvaalse Provinsiale Administrasie se Natuurbewaring-afdeling gewerk en sy hele beroepslewe daar gespandeer (word uiteindelik ‘n Direkteur) tot hy in 1994 uitgetree het. Hy dien op navorsingsbestuursliggame van verskeie universiteite en technikons.

Hy het vier kinders uit twee huwelike. Op die dag van die uitspraak oor hom kon hy nie in die Hof wees nie weens ‘n operasie wat hy onlangs gehad het. Sy gesondheidstoestand oor die algemeen is swak – desondanks het geeneen van die borg-aansoeke wat deur die jare namens hom gebring is, geslaag nie.